Chorwacka kuchnia

Kuchnia chorwacka jest bardzo urozmaicona, a jej korzenie sięgają czasów prehistorycznych i antycznych. Na menu dla części kontynentalnej wpływ mieli sąsiedzi, zarówno Węgrzy, Austriacy, jak i napadający na te tereny Turcy. Natomiast na potrawy uznawane za tradycyjne dla części nadmorskiej – wpłynęli kolejno Grecy, Rzymianie, Ilirowie, a później również Włosi i Francuzi. Dlatego właśnie tamtejsze jedzenie jest bardzo zróżnicowane.

Wiele osób tam jeżdżących nie przepada za tamtejszymi specjałami i biorą ze sobą żywność, a na miejscu kupują jedynie chleb, świeże warzywa i owoce. Przygotowywanie własnych posiłków jest możliwe głównie w apartamentach i na kempingach, bowiem tam znajdują się kuchnie turystyczne. Produkty spożywcze (w tym nawet owoce południowe, co dziwne) są droższe o około 20 – 30% niż w Polsce. Dlatego wielu Chorwatów na większe zakupy wybiera się za granicę na przykład na Węgry, do Słowenii czy nawet do Austrii. Z zaopatrzeniem nie ma większych problemów – może poza czarną herbatą, która jest tam nazywana indyjską. Najlepiej robić zakupy w dużych sklepach przede wszystkim ze względu na wybór.

Najbardziej popularną zupą jest rosół wieprzowy z tym, że jest on podawany z makaronem własnej roboty. Jeżeli chodzi o potrawy mięsne to najbardziej znane jest meso sa zara – mięso z grilla (najczęściej wieprzowina), a poza nim mijesano meso – kilka rodzajów mięsa z warzywami, cevapcici – są to paluszki z mięsa mielonego, raznjici – szaszłyki i oczywiście pljeskavicia – jest to kotlet mielony z tym, że zrobiony z trzech różnych rodzajów mięsa. Nie mniejszy wybór panuje jeśli chodzi o potrawy rybne. W kilku restauracjach można dostać brodet – jest to kilka gatunków ryb w sosie. Poza tym dostępna jest również oczywiście ryba z grilla (najczęściej makrela), gdzieniegdzie można również skosztować bardzo smacznego mięsa z rekina – oczywiście bez ości (morski pas czyli „morski pies”). Bardzo popularne tam również są owoce morza. Podobno najlepszą potrawą są lignje czyli po prostu kalmary, które mimo niezachęcającego wyglądu są bardzo smaczne. Dla koneserów polecane są raki czyli skampi. Jednak do ich jedzenia jest potrzebna wprawa, bo choć mięso jest pyszne, to jest go bardzo niewiele. Podobnie jak w innych krajach, tak i w Chorwacji na wybrzeżu ryby nie wiadomo czemu są droższe od mięsa.

Nawet w mniejszych i mniej popularnych miejscowościach nie ma problemu ze znalezieniem jakiegoś miejsca do zjedzenia smacznego posiłku. Wysokość napiwków jest dowolna i nie jest ona wliczana w koszt potraw. Dla wielu turystów dziwne jest to, że w Chorwacji praktycznie nie ma tak popularnych u nas budek z fast foodami. Na pewno może mieć kłopot ktoś kto lubi hamburgery czy hot – dogi. Ciężko jest również znaleźć jakiś lokal z tanimi obiadami. U nas modne, zwłaszcza w większych miastach, są bary mleczne, natomiast tam one w ogóle nie funkcjonują.

W zamian za to warto popróbować charakterystycznych potraw regionalnych. Na przykład przysmakami Istrii i Kwarneru sa sery i zimne dania. Posiłek tam zazwyczaj zaczyna się od tacy z prsutem (wędzona wędlina), serem i oliwkami. Przede wszystkim podawane są jednak dania z homara, ryb, małży i krewetek (najlepsze są z kanału Limskiego). Bardzo popularne z nich są zupy rybne, gulasz rybny, czy też ryż z owocami morza (rizot). Nie mniej smaczna jest również manistra (manestra lub manestera). Potrawa ta powstała w oparciu o włoskie minestrone oraz potrawy z makaronem i mięsem z dodatkiem trufli, które są tu uprawiane.

W regionie śródlądowym (obszar Gorskiego Kotaru i Liki) tradycją jest, że jedzenie przyrządza się na żywym ogniu. Spożywa się tam różne mięsa, a głównie jagnięcinę, baraninę, wieprzowinę i dziczyznę. Bardzo popularna do tego jest palenta – gotowana miazga kukurydziana, ziemniaki, kiszona kapusta, groch, kozie i krowie mleko oraz wyśmienite sery (na przykład ser basa i sery wędzone). Region ten również bogaty jest w grzyby, kuchnia Varazdinu Zagrzebia oferuje bardzo smaczny kotlet cielęcy z serem oraz pieczone gulasze i makrony. W miejscowości Medimurju koniecznie trzeba skosztować indyka ze słoniną lub kiszkę, a do nich przystawki z zapieczonego grochu i ziemniaków, suszonego lub wędzonego sera krowiego. Banovina stała się słynna dzięki wędlinie salama (Gavrilovic salama) oraz innym pysznym kiełbaskom. W Dalmacji panuje moda na tak zwaną zdrową żywność i nietłustą kuchnię (większość potraw gotowana jest na wodzie lub pochodzi z grilla) opartą głównie na produktach pochodzących z wyrobów własnych. W większości są to ryby, kalmary, ośmiornice, kraby, homary, małże, warzywa, cielęcina, jagnięcina i wieprzowina przyrządzone na różne sposoby (najczęściej z rożna). Do wszystkiego jest tu stosowana oliwa z oliwek. Będąc w tamtym regionie warto też spróbować dalmatyńskiego gulaszu z kopytkami (pasticuda), warzyw podawanych z mięsem, manestry – makaronu z mięsem mielonym czy arambasici – faszerowanych liści winogronowych. Do każdej potrawy jest podawana sałatka składająca się z wielu warzyw (pomidory, ogórki, papryka, biała kapusta i wszystko to przyprawione oliwą z oliwek wraz z octem winnym). Na wyspach Hvar, Korcula i Brac podają bardzo smaczną potrawę – vitalac. Jest to danie z podrobów jagnięcych nadzianych w jelito i upieczone na grillu. Co ciekawe jedynie na wyspie Visa dostępna jest pizza z serdelami. Tereny położone w pobliżu źródeł wody słodkiej znane są z egzotycznych dań z żab i raków (dolina Neretwy, Trilj i Cetina).

W regionie Slavonii i Branjii je się dużo białego chleba, makaronu, ziemniaków, grochu słoniny, dań z produktów mlecznych, indyków oraz wieprzowiny. Można tam również spróbować ostrego gulaszu, dania regos (kilka gatunków mięsa z makaronem) czy fispaprikas – makaron z różnymi gatunkami ryb. Typową dla tych regionów potrawą jest wędzona i suszona szynka wieprzowa, kiełbaski podawane z domowym serem, papryką, pomidorem i młodą cebulką lub kiszonymi jarzynami. Charakterystyczne dla kuchni chorwackiej są także potrawy mączne w bardzo różnych postaciach. Znajdują się wśród nich bardzo lubiane knedle z mąki lub bułki, które nadziewa się twarogiem i pokrojonymi w kostkę, ugotowanymi warzywami. Popularnością cieszy się również nabiał. Jego najpowszechniejszym przedstawicielem jest twaróg ze śmietaną oraz wędzony, krowi ser. Za jego pomocą przygotowuje się specjalne naleśniki, które można nadziać serem, polać śmietaną i zapiec w piekarniku. Podstawowym daniem są też suszone na powietrzu białe sery z przyprawami.

W miejscowościach turystycznych można pójść do cukierni. Ich wystrój zazwyczaj jest skromny, ale zawsze stoją tam gabloty z kolorowymi gałkami lodów, oraz przepysznymi, bardzo słodkimi ciastami. Typowy deser w Dalmacji to owoce, suszone figi, winogrona, miód, jajka, ciastka (rafioli, mandulat, smokvenjak). W regionie Slavonii i Baraniji piecze się ciasta z orzechami, makiem lub dżemem śliwkowym.

Jeżeli chodzi o napoje, to jest bardzo widoczna różnica pomiędzy wybrzeżem, a resztą kraju. Chorwacja słynie z wyrobu win (aż 700 gatunków win z chronionym pochodzeniem geograficznym), rakij, soków owocowych, piw i wód mineralnych. Na wybrzeżu w ogóle nie pija się herbaty, jedynie jako lekarstwo. Wino jest tu bardzo popularnym trunkiem, a proces jego produkcji często wywodzi się za starożytnych tradycji winobrania. Jest ono głównym trunkiem podawanym podczas spożywania posiłków. Popularne jest także piwo oraz napoje chłodzące. Jeżeli chodzi o mocniejsze trunki, to najbardziej popularna jest oczywiście rakija, czyli wódka, najczęściej domowej roboty. Jeżeli chodzi o ceny, to alkohole w Chorwacji są w większości tańsze niż w Polsce. Na południu kraju oraz na wielu wyspach ludzie do posiłków piją bewandę (bevandu – ciężkie czerwone wino zmieszane z wodą mineralną), a na północnym – zachodzie gerszmit (gemist – wytrawne, aromatyczne wino z dodatkiem wody mineralnej). W tym kraju wino jest traktowane jako składnik posiłku i najlepszy sposób na ugaszenie pragnienia, więc nie ma znaczenia godzina jego podawania. Do obiadu podawane na ogół są wina ziołowe: lozovaca i travarica.

W Chorwacji praktycznie od bardzo niedawna jest jedzony drób. Odkąd pojawił się w tym kraju w wielu regionach jest jedną z ulubionych potraw. Jest on przyrządzany na wiele różnych sposobów. Będąc w Chorwacji można bardzo szybko dostrzec „sezonowość” potraw. Dla Chorwatów najbardziej lubianą zupą jest oczywiście jest rosół, jednak na przykład latem zdecydowanie wolą lekkie zupy jak na przykład ogórkową czy delikatną zupkę z fasolki szparagowej. Natomiast w zimie najbardziej popularne są cięższe zupy z ziemniaków czy fasoli. W kuchni chorwackiej podobnie jak i polskiej króluje mięso pod każdą postacią. Najbardziej popularnymi rodzajami mięs są baranina i jagnięcina oraz wieprzowina, najchętniej grillowana. Oprócz mięs z grilla Chorwaci spożywają kotlety i pieczenie według starych receptur. Specjalnością tej kuchni jest także wędzona wieprzowina konserwowana w smalcu, polędwica wieprzowa z suszonymi śliwkami w sosie śmietanowym czy tradycyjne wędliny przyprawiane czerwoną papryką. Potrawy mięsne spożywane są tutaj z dodatkiem ziemniaków, ryżu, polenty z mlekiem, makaronu. Do tego podaje się jeszcze różne sałatki i surówki z białej i czerwonej kapusty, pomidorów, papryki, gotowanej fasoli i różnych gatunków sałat. Natomiast w zimie doceniane są przygotowywane przetwory z warzyw i owoców.

W Chorwacji turyści mogą spróbować wielu potraw tradycyjnych dla tego kraju i niespotykanych w innych regionach świata. Są to na ogół potrawy wykonywane na podstawie tradycyjnych receptur, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Ich niespotykany smak turyści zapamiętują na długo i w związku z tym, jak wskazują dane statystyczne, bardzo wielu z nich (około 70%) wraca praktycznie co roku.